Foto: Verus
Jongeren identificeren zich steeds vaker met hun prestaties, met grote risico’s voor hun welzijn.
Mark Buck, voorzitter van het College van Bestuur van Verus, over prestatie-fascinatie, leiderschap en de noodzaak om te ‘ontbubbelen’.
Takeaways:
- Polarisatie gaat over luisteren naar elkaar versus je oren en hart afsluiten voor elkaar.
- Bewust uit je bubbel stappen, helpt ons beseffen dat we deel zijn van een groter geheel.
- Jongeren identificeren zich steeds vaker met hun prestaties, met grote risico’s voor hun welzijn.
- Goed onderwijs gaat over meer dan kwalificaties en diploma’s, maar ook over geborgenheid, ontmoeting en zorg voor de ziel.
- Scholen staan midden in de samenleving, zonder er wonderen van te verwachten. Immers: education can’t compensate for society.
- Waarden vragen om praktijk, niet om slogans; goed onderwijs is al een enorme opgave.
- Het vraagt moed om nieuwsgierig te blijven, om uit je bubbel te stappen en om liefde boven transactie te stellen.
- De ander is er al: ieder mens, met welke mening of achtergrond ook, blijft onderdeel van de samenleving.
Mark Buck - Luisteren of afsluiten - over het echte verschil tussen mensen
De echte polarisatie is tussen luisteren en afhaken
In de nasleep van recente maatschappelijke onrust (onder meer de rellen op en rond het Malieveld in Den Haag van 20 september jl.) maakt Mark Buck zich zorgen. Niet alleen over de onrust op straat, maar vooral over wat die symboliseert. “We zijn iets aan het verliezen,” zegt de 34-jarige voorzitter van het College van Bestuur van Verus. “Een samenleving kan alleen bestaan als we het met elkaar uithouden ondanks onze verschillen. Als ik het recht heb op mijn mening, dan heb jij dat ook. Het echte gevaar is dat we onze oren en harten sluiten voor de ander.” Volgens Buck is de diepste polarisatie niet die tussen links en rechts, maar die tussen mensen die nog bereid zijn te luisteren en mensen die dat opgegeven hebben. “Het ergste dat je kunt doen, is iemands mening buiten de orde stellen. Daarmee doe je de deur dicht en verlies je elkaar.”
Theoloog Erik Borgman gaf hem daarbij een richtinggevend inzicht: “De ander is er al.” Buck: “Vaak praten we over de ander alsof die er niet zou mogen zijn, maar de realiteit is dat die ander er ís. Zelfs degene met de meest abjecte mening of de zwaarste straf blijft onderdeel van de samenleving. Je kunt je er niet aan onttrekken. Dat inzicht helpt mij enorm.”
Ontbubbelen: de kracht van ontmoeting buiten je eigen kring
Buck groeide zelf op in Kerkrade, in een vanzelfsprekend katholiek milieu. Iedereen was katholiek, iedereen sprak dialect – al moest hij dat dialect zelf leren, omdat zijn ouders dachten dat Nederlands beter zou zijn. Later ontdekte hij hoe elke plek zijn eigen bubbel vormt: Nijmegen, waar hij studeerde, en inmiddels Groningen, waar hij woont. “De voedselbank en het carnaval waren de enige plekken waar ik echt uit mijn bubbel kwam. Daar stonden hoogleraren en langdurig werklozen naast elkaar. Ontbubbelen betekent beseffen dat je zelf niet in het middelpunt staat. We zijn korrels zand in een veel groter geheel.”
Besturen vraagt geduld, zelfkennis en kritische tegenspraak
Als bestuurder spreekt Buck open over zijn eigen ongeduld. “Met vallen en opstaan leer ik geduld te hebben. Dat lukt alleen door mensen om mij heen te verzamelen die kritisch zijn en mij af en toe tot rust manen. En door echt te luisteren: naar collega’s, naar leden, naar leerlingen.” Verus is de vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs in Nederland. Ruim 4.000 scholen in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs zijn aangesloten. Buck: “Soms nemen we als vereniging het voortouw, omdat we geloven dat er thema’s zijn die je niet kunt laten liggen. Het thema prestatiefascinatie is daar een voorbeeld van.”
“Soms heb je geen zorg of therapie nodig, maar iemand die luistert. Iemand die zegt: dit is gewoon moeilijk, en ik ben bij je.”
Prestatiefascinatie maakt jongeren kwetsbaar voor druk en burn-out
Waar het gesprek ooit begon over ‘prestatiedruk’, spreekt Buck nu liever van ‘prestatiefascinatie’. “Enige druk is gezond en nodig. Maar we zien dat prestaties steeds meer samenvallen met ons zelfbeeld. Niet: ik heb een 4 gehaald, maar: ik bén een 4. Dat raakt jongeren diep, met alle gevolgen van dien: overspannenheid, burn-outs en zelfs suïcidegedachten.” Een Joods gezegde luidt: wie één mens redt, redt de hele wereld. Voor Buck is dat een leidraad. Hij wijst op het Onderwijsfestival, waar een jongere vertelde hoe pijnlijk het was dat cijfers in de klas werden voorgelezen. “Een leraar zei me toen: dat deed ik ook, maar ik ga ermee stoppen. Soms begint een verandering klein.” Ook verwijst hij naar de documentaire Erop of eronder, die Verus samen met KRO-NCRV maakte. Drie leerlingen werden gevolgd, waaronder mbo-student Mette. “Ik wilde per se een mbo-student erbij. Mette is voor mij de ster van de film. Haar harde werken, maar ook haar existentiële eenzaamheid, maakte veel indruk. Ze liet zien hoe zwaar die druk kan zijn.”
Onderwijs is óók een plek voor geborgenheid en troost
Voor Buck gaat onderwijs verder dan cijfers en diploma’s. “We zitten als samenleving te veel in de fix-stand: ieder probleem moet direct opgelost worden. Maar soms heb je gewoon iemand nodig die naast je staat. Niet om het beter te maken, maar om er te zijn. Dat noem ik zorg voor de ziel.” Hij wijst op scholen die experimenteren met schoolpastors. “Soms heb je geen zorg of therapie nodig, maar iemand die luistert. Iemand die zegt: dit is gewoon moeilijk, en ik ben bij je.”
Onderwijs kan de samenleving niet repareren, maar wel spiegelen
De school staat volgens Buck midden in de maatschappij. “Education can’t compensate for society. Pesten of uitsluiten verdwijnt niet omdat een school dat besluit. Maar scholen kunnen laten zien hoe je ermee omgaat. Zo spiegelen ze de samenleving.”
Dat vraagt om meer dan waarden in brochures. “Woorden als ‘transparantie’ of ‘ieder kind het beste onderwijs’ verhullen vaak meer dan ze zeggen. Goed onderwijs alleen al is een enorme opgave. Het betekent keuzes maken, risico’s nemen en soms ook fouten erkennen.”
Hij waarschuwt voor een puur transactionele samenleving waarin alles kosten-baten wordt. “Onderwijs gaat over liefde. En liefde is transformationeel, niet transactioneel. Je geeft iets omdat je het te geven hebt, niet omdat je er iets voor terugkrijgt.”
Bouwen aan een samenleving waarin iedereen gezien wordt
Buck groeide katholiek op, maar juist de ontmoeting met protestantse studenten scherpte zijn denken. Zijn geloof werd zo steeds meer een bron van houvast. Hij verwijst naar Een levensregel voor beginners, een boek over de Benedictijnse kloosterregel. “De kern: we blijven ons hele leven beginners. Dat relativeert, en het geeft ruimte om steeds opnieuw te proberen.”
Voor Buck is de oproep duidelijk: onderwijs moet een plek zijn waar jongeren zich gezien en geborgen weten. “Niet als leerfabriek, maar als gemeenschap. Het vraagt moed om nieuwsgierig te blijven, om uit je bubbel te stappen, en om liefde boven transactie te stellen. Alleen zo bouwen we aan een samenleving waarin ieder mens telt.”
“De kern: we blijven ons hele leven beginners. Dat relativeert, en het geeft ruimte om steeds opnieuw te proberen.”
